ماینوکسیدیل: مروری بر خوا ص دارویی و کاربردهای بالینی
ماینوکسیدیل (Minoxidil) یک داروی گشادکننده عروق است که در ابتدا برای درمان فشار خون بالا توسعه یافت. با این حال، به دلیل اثرات جانبی آن، امروزه بیشتر برای درمان ریزش موی آندروژنیک (طاسی با الگوی مردانه و زنانه) و برخی دیگر از انواع ریزش مو استفاده میشود. این مقاله به بررسی خواص دارویی، مکانیسم اثر، فارماکوکینتیک، عوارض جانبی و کاربردهای بالینی ماینوکسیدیل میپردازد.
- خواص دارویی:
- گشادکننده عروق:ماینوکسیدیل با باز کردن کانالهای پتاسیم در سلولهای عضلانی صاف دیواره عروق، باعث گشاد شدن عروق خونی میشود. این عمل باعث کاهش مقاومت عروقی و در نتیجه کاهش فشار خون میشود.
- تحریک رشد مو:ماینوکسیدیل همچنین اثرات مثبتی بر رشد مو دارد. مکانیسم دقیق این اثر به طور کامل شناخته نشده است، اما تصور میشود که ماینوکسیدیل با افزایش جریان خون به فولیکولهای مو، تحریک فاز رشد (آناژن) مو و کوتاه کردن فاز استراحت (تلوژن) مو، باعث رشد مجدد مو میشود.
- مکانیسم اثر:
- فشار خون بالا:ماینوکسیدیل با باز کردن کانالهای پتاسیم در سلولهای عضلانی صاف، باعث گشاد شدن عروق خونی میشود. این گشاد شدن باعث کاهش مقاومت عروقی و در نتیجه کاهش فشار خون میشود.
- ریزش مو:مکانیسم اثر ماینوکسیدیل بر رشد مو پیچیده است، اما شامل موارد زیر میشود:
- افزایش جریان خون:ماینوکسیدیل با گشاد کردن عروق خونی در اطراف فولیکولهای مو، جریان خون را به این ناحیه افزایش میدهد.
- تحریک فاز آناژن:ماینوکسیدیل فاز آناژن (فاز رشد) فولیکولهای مو را طولانیتر میکند.
- کوتاه کردن فاز تلوژن:ماینوکسیدیل فاز تلوژن (فاز استراحت) فولیکولهای مو را کوتاه میکند.
- اثر بر فاکتورهای رشد:ماینوکسیدیل ممکن است بر فاکتورهای رشد مختلفی که در رشد مو نقش دارند، تأثیر بگذارد
- فارماکوکینتیک:
- جذب:
- خوراکی:ماینوکسیدیل خوراکی به سرعت و به طور کامل از دستگاه گوارش جذب میشود.
- موضعی:جذب ماینوکسیدیل موضعی از طریق پوست کم است (حدود 1.4%).
- توزیع:ماینوکسیدیل به طور گسترده در بدن توزیع میشود و به پروتئینهای پلاسما متصل نمیشود.
- متابولیسم:ماینوکسیدیل در کبد متابولیزه میشود.
- دفع:ماینوکسیدیل و متابولیتهای آن عمدتاً از طریق ادرار دفع میشوند.
- نیمه عمر:نیمه عمر ماینوکسیدیل حدود 3 تا 4 ساعت است.
- کاربردهای بالینی: فشار خون بالا:ماینوکسیدیل خوراکی برای درمان فشار خون بالا مقاوم به درمان استفاده میشود.
- ریزش مو:ماینوکسیدیل موضعی برای درمان ریزش موی آندروژنیک در مردان و زنان استفاده میشود. همچنین، برای درمان ریزش موی ناشی از شیمیدرمانی، آلوپسی آره آتا و برخی دیگر از انواع ریزش مو نیز استفاده میشود.
- عوارض جانبی:
- ماینوکسیدیل خوراکی:
- عوارض شایع:افزایش ضربان قلب (تاکیکاردی)، احتباس مایعات (ادم)، افزایش وزن، پرمویی (hypertrichosis).
- عوارض نادر اما جدی:درد قفسه سینه (آنژین)، نارسایی قلبی، پریکاردیت (التهاب پریکارد).
- ماینوکسیدیل موضعی:
- عوارض شایع:تحریک پوست، خارش، قرمزی، پوسته پوسته شدن پوست سر، درماتیت تماسی آلرژیک.
- عوارض نادر:پرمویی (در صورت استفاده در نواحی غیر از پوست سر).
- موارد منع مصرف:
- حساسیت:افراد با سابقه حساسیت به ماینوکسیدیل یا هر یک از اجزای فرمولاسیون نباید از این دارو استفاده کنند.
- بارداری و شیردهی:استفاده از ماینوکسیدیل در دوران بارداری و شیردهی توصیه نمیشود.
- بیماریهای قلبی:در بیماران با سابقه بیماریهای قلبی (مانند نارسایی قلبی، آنژین) باید با احتیاط و تحت نظر پزشک از ماینوکسیدیل استفاده شود.
- تداخلات دارویی:
- گوانتیدین:مصرف همزمان ماینوکسیدیل با گوانتیدین (یک داروی ضد فشار خون) میتواند باعث افت شدید فشار خون شود.
- داروهای ضد فشار خون:ماینوکسیدیل میتواند اثر داروهای ضد فشار خون دیگر را افزایش دهد.
- آسپرین با دوز پایین:مصرف همزمان آسپرین با دوز پایین ممکن است اثربخشی ماینوکسیدیل موضعی را کاهش دهد.
- نحوه مصرف:
- ماینوکسیدیل خوراکی:این دارو باید طبق دستور پزشک و با دوز مناسب مصرف شود.
- ماینوکسیدیل موضعی:محلول یا فوم ماینوکسیدیل باید طبق دستورالعمل روی پوست سر خشک و تمیز استفاده شود. معمولاً، 1 میلیلیتر از محلول 2% یا 5% ماینوکسیدیل، دو بار در روز (صبح و شب) استفاده میشود. برای فوم 5%، مقدار 1/2 درپوش دو بار در روز استفاده میشود.
- نظارت و پیگیری:
- فشار خون بالا:بیماران تحت درمان با ماینوکسیدیل خوراکی باید به طور منظم از نظر فشار خون، ضربان قلب و علائم احتباس مایعات (ادم) تحت نظر باشند.
- ریزش مو:بیماران تحت درمان با ماینوکسیدیل موضعی باید از نظر رشد مو و عوارض جانبی (مانند تحریک پوست) تحت نظر باشند.
- نتیجهگیری
- ماینوکسیدیل یک داروی موثر برای درمان فشار خون بالا مقاوم به درمان و ریزش موی آندروژنیک است. با این حال، این دارو میتواند عوارض جانبی مختلفی داشته باشد. بنابراین، استفاده از ماینوکسیدیل باید تحت نظر پزشک و با رعایت دستورالعملهای مصرف انجام شود.
